Beslissend

Dit voorjaar werd op de Nederlandse TV de zesdelige BBC-serie War and Peace uit 2016 uitgezonden, die is gebaseerd op Tolstojs reusachtige roman Oorlog en Vrede uit 1869. We zagen mooie mensen in schitterende kleren leven en lijden aan liefde en bedrog en misverstand.En op de gebeurtenissen die hun leven bepalen – Tolstoj schrijft over Rusland tijdens de veldtocht van Napoleon naar Moskou in 1812 – hebben al die vorsten en prinsen en gravinnen al even weinig greep als het gewone voetvolk. Omgekeerd brengt dat voetvolk voor zijn weinig verheffende rol als kanonnenvoer minstens zoveel moed en geestkracht op als de gelauwerde generaals die denken dat zij beslissend zijn.
Nu in onze dagen allesbepalend lijkt te zijn wie president is van de Verenigde Staten of premier van het Verenigd Koninkrijk, spreekt mij die kritische vraag van Tolstoj, of die hoge heren en hun dames echt zo belangrijk zijn als velen, zijzelf incluis, geloven, wel aan.
En ik bedenk hoe in de profetische boeken van Israël zonder veel omhaal de mislukking van het koningschap wordt verteld. Daar is veel in geïnvesteerd. Maar als je zo’n koning nodig hebt om je land te verdedigen, zijn die eerder onderdeel van het probleem dan een oplossing. Want koningen geloven in macht. En vroeg of laat kom je dan iemand tegen die nog machtiger is. Zo eindigt Israëls koningschap in Israëls ballingschap.
Tegenover die mislukte machtspolitiek van de koningen zetten de profeten hun geloof in het recht van de kleinste. Niet alleen als protest tegen het machtsmisbruik van de groten, maar ook en vooral om het zelf onderling in de praktijk te brengen. In dat spoor zien we in het evangelie Jezus de kleinsten in het midden zetten, en het brood dat er is delen totdat er genoeg is voor iedereen.
Dat betekent niet dat de hoge heren en hun dames er helemaal niet toe doen. Zie de nuttige bijrol van keizer Augustus in het kerstevangelie van Lucas. Maar de verhoudingen zijn omgekeerd. De keizer heeft maar een bijrol, het echte leven gaat verder bij dat kind.
Misschien toch de krant met andere ogen lezen?

Ds. Eddy Reefhuis,
emeritus predikant, Amsterdam