Een kerk die je omhelst

Domkerk Utrecht
Domkerk Utrecht

Met dit pakkende opschrift kondigde het Dagblad Trouw onlangs de verschijning aan van het indrukwekkende boek Kerkinterieurs in Nederland. Een publicatie van het Museum Catharijneconvent en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, met fotografie van Arjan Bronkhorst. Hij neemt ons mee door duizend jaar Nederlandse cultuurgeschiedenis aan de hand van honderd kerkinterieurs. Vijftig auteurs schreven de bijbehorende verhalen. Twee voor-beelden: de Domkerk in Utrecht en de Nieuwe Kerk in IJmuiden.

Nieuwe Kerk, IJmuiden
Nieuwe Kerk, IJmuiden, koor. Foto: Arjan Bronkhorst

Bij de laatste restauratie van de Domkerk, in de jaren tachtig, wilde de kerkenraad het ge-bouw kunnen inzetten voor een breed spectrum van cultureel-maatschappelijke activiteiten. De Dom moest veranderen van een ‘bankenpakhuis’ in een ‘citykerk’. Daartoe behoorde ook ruimte voor stilte en gebed. Deze Gedachteniskapel achter het hoogkoor werd ingericht rond een middeleeuws ‘heilig graf’, een modern bronzen kruis en de paaskaars. Vele bezoekers ontsteken een kaarsje als symbool dat hun gebed voortduurt als zij hun reis vervolgen.

De Hervormde Nieuwe Kerk uit 1911 is een voorbeeld van de Victoriaanse interpretatie van laatgotische anglicaanse dorpskerken in het Verenigd Koninkrijk. Reden hiervan is dat de predikant ds. H.W. Creutzberg en zijn echtgenote J.L. Delcourt van Krimpen, sterk beïnvloed waren door de anglicaanse Liturgische Beweging. De Engelse architect William Adam For-syth kreeg de opdracht tot het ontwerpen van de kerk. Het werd een kruiskerk met op de as van de kerk in het koor de altaartafel met daarachter een monumentale zetel voor de voor-ganger. Bij de trappen van het koor staan doopvont en kansel. Deze anglicaans-hervormde verbintenis is een uniek religieus en cultureel erfstuk van het begin van de liturgische bewe-ging in protestants Nederland.

Na IJmuiden bouwden Creutzberg en Forsyth de Duinoordkerk in de Haagse wijk Zorgvliet. Een rijkere kopie van de Nieuwe Kerk. Helaas op last van de bezetter afgebroken in de Tweede Wereldoorlog. De liturgische traditie uit die kerk wordt levend gehouden in de Haag-se Kloosterkerk. Predikanten van die gemeente zijn graag geziene gasten in Austin Friars.

Ds. Hans Uytenbogaardt,
oud-predikant Nederlandse Kerk Londen

Kerkinterieurs in Nederland
Onder redactie van Marc de Beyer, Albert Reinstra en Pia Verhoeven. Foto’s Arjan Bronkhorst. WBOOKS, 400 blz. €49.95