Een tweede Brexit

20160728_euro_vlagDaags na het Brexit referendum werd ik gebeld door NRC Handelsblad met de vraag hoe de Nederlandse gemeenschap in Londen had gereageerd op de uitslag. Ik vertelde over het gevoel van onzekerheid dat bij velen heerste. Maar, voegde ik er met enig cynisme aan toe: ‘oorlog en onzekerheid zijn goed voor de kerk’. Dat bleek inderdaad het geval te zijn: de diensten na het Brexit bleken bovengemiddeld goed bezocht te worden. Daarnaast werd ik door mensen met verschillende achtergronden benaderd voor een gesprek. Was er nog wel een toekomst voor hen in Engeland? Ik probeerde hen zoveel mogelijk gerust te stellen: het zal zo’n vaart wel niet lopen. Wij bespraken vooral het gevoel dat door deze uitslag was aangewakkerd: het gevoel van ergens niet bij horen. Wij zijn hier vreemdelingen.

‘Oorlog en onzekerheid zijn goed voor de kerk’. Ik doelde hiermee ook op een historisch gebeuren waar wij onze kerk aan te danken hebben. Het is namelijk niet voor het eerst dat Britten kiezen voor een Brexit. In de zestiende eeuw breekt Koning Henry VIII met de Rooms-Katholieke Kerk, die het in West-Europa voor het zeggen heeft, en sticht hij de Church of England. Zijn zoon Koning Edward VI zet deze eigenzinnige lijn voort, en biedt zelfs gastvrijheid aan allen die zich los willen maken van de Rooms-Katholieke overheersing in Europa. De Nederlandse Kerk in Londen heeft haar bestaan kortom te danken aan het eerste Brexit! Tienduizenden Protestanten vluchten weg uit Europa en vestigen zich in Engeland.

De omstandigheden van het tweede Brexit zijn natuurlijk geheel anders, en je kunt de Rooms Katholieke Kerk niet vergelijken met de Europese Unie. Het voorbeeld van het eerste Brexit biedt ons wel enige relativering. We hebben nog werkelijk geen idee hoe het Brexit uit 2016 voor ons zal uitpakken. Met enig leiderschap en visie zou het Brexit juist een kans kunnen bieden om de relatie met Europa opnieuw te waarderen en vorm te geven. En dat geldt ook voor de waardering van de aanwezigheid van de duizenden Europeanen die in het Verenigd Koninkrijk woonachtig zijn.

Ondanks de huidige onzekere ontwikkelingen hoop ik bovenal dat de ‘raison d’être’ van de Europese Unie niet uit het oog verloren zal worden. De Europese Unie is na de Tweede Wereldoorlog opgericht om vrede te waarborgen in Europa, en om solidariteit te tonen. Dat blijft buitengewoon relevant. Ook als instituties veranderen hoop ik dat de Europese landen hier gezamenlijk voor blijven strijden. Als Christelijke geloofsgemeenschap heeft de Nederlandse Kerk in Londen een perspectief voor ogen van een wereld zonder grenzen, waar allen delen in vrede, welvaart en levensvreugde. Dat is een perspectief waar wij ons geloof en vertrouwen op willen bouwen, en dat wij waar mogelijk zullen blijven uitdragen.

Ds. Joost Röselaers