Dutch Church

Kees Knook *Amsterdam, 19 oktober 1927 † Kingston-upon-Thames, 12 december 2009

Wie in meer landen gewoond heeft, voelt zich in geen enkel land meer volledig thuis. Altijd knaagt een beetje de vraag of je nog niet eens zou willen terugkeren naar het eerste of tweede vaderland. Ook bij Kees Knook heeft die gedachte zo nu en dan wel gespeeld, zij het niet heel serieus. Want hoezeer hij zijn Nederlanderschap ook koesterde, hij besefte wel, dat het de gentleman die hij altijd al was en in Engeland eens te meer geworden was, niet helemaal mee zou vallen in het vrijgevochten moederland. Wat dat betreft huisden er werkelijk twee zielen in zijn borst. Enerzijds werd hij door zijn kinderen, zoals ze tijdens de afscheidsdienst in Putney Vale vertelden, bewonderd vanwege zijn wel zeer geslaagde worteling in de Engelse grond. Anderzijds is het voor mij zonneklaar, dat zijn betrokkenheid bij Austin Friars alles te maken had met zijn verlangen om hoe dan ook zijn Nederlanderschap en zijn Nederlandse ofwel eigenzinnige manier van christen zijn en kerkbetrokkenheid niet kwijt te hoeven raken.
Zeker weet ik het natuurlijk niet, maar toch durf ik de stelling wel aan, dat de Nederlandse Kerk hem, met zijn sterk gevoel voor historie, de kans geboden heeft zichzelf onderdeel te voelen van dat stukje buitengaatse Nederlandse geschiedenis, waaraan hij verknocht was en waaraan hij zo zijn eigen steentje kon bijdragen. Dat heeft ons in Kerknieuws en op de website een eindeloze reeks boekbesprekingen en historische schetsjes opgeleverd. Misschien zou het veel leden en oudleden plezieren, als die nog eens in een eenvoudig boekje gebundeld zouden worden. Helemaal in zijn element was Kees, als er rondom de kerk happenings en evenementen met een historische dimensie te organiseren vielen zoals de Royal Service ter gelegenheid van het William & Mary Tercentenary in 1989 en de daaraan in 1988 voorafgaande conferentie “From persecution to toleration: religious minorities in Britain before and after 1688-1689” met sprekers als Israel, Pettegree, Jelsma en Kossmann of het 450-jarig bestaan van de gemeente in 2000 met het symposium  “Kerk in de City”.

Het wel heel erg dierbare zijlijntje naar Parijs, waaraan hij samen met Maartje zulke goede herinneringen bewaarde uit de beginjaren van hun huwelijk, kon helaas nog maar zo nu en dan gekoesterd worden tijdens een vakantie of tijdens de door hem altijd graag aangehaalde banden met de Église Protestante Française de Londres (Soho Square) en de Walloon Huguenot Church in de crypt van Canterbury Cathedral.

Zelf arriveerde ik pas in Londen toen Kees’ beroepsleven bij Unilever bijna ten einde liep. Ik schrijf met opzet niet zijn “werkzame” leven. Want van zijn werkzaamheid zouden wij de afgelopen twintig jaren nog heel wat vruchten plukken. Met grote zorgvuldigheid en een klein potloodje behartigde hij in de, niet altijd haalbare maar door hem zeer wenselijk geachte, combinatie van trustee én kerkenraadslid de geestelijke en materiële zaken van de Nederlandse Kerk. Die kerknaam heeft hij niet zonder trots aan honderden Nederlandse en Engelse kerkbezoekers tijdens zijn zondagse rondleiding na de kerkdienst uitgelegd: “vroeger was het Dutch Reformed Church, maar sinds 1813 is dat in Nederland de naam van één bepaalde denominatie geworden. En daarom heten wij nu tout court Dutch Church. Want hier in Londen hebben wij sinds ons ontstaan in 1550 aan geen enkele kerkscheiding in het vaderland mee gedaan”. Zijn intense betrokkenheid bij het formuleren van de kerkorde en met name van de grondslag,  een beknopte geloofsbelijdenis, staat me nog altijd levendig voor de geest. Die luidt: “De Nederlandse Kerk in Londen is een gemeenschap van mensen die in verbondenheid met de kerk der eeuwen hun geloof belijden in de God en Vader van hun Heer Jezus Christus, die op Hem hun hoop stellen en die in zijn Geest van liefde hun naasten tot zegen willen zijn”. De daaruit voortvloeiende opdracht nam hij heel serieus. Want hoewel hij zelf geen diaken was, had hij een scherp oog voor wie in de gemeente extra zorg en aandacht nodig hadden.

Kortom, bij het voortdurend wisselen van predikanten en kerkbezoekers/gemeenteleden is Kees Knook in de recente geschiedenis van de Nederlandse Kerk te Londen een stabiliserende factor van betekenis geweest. En ook al waren de trekken van regent en notabel hem niet geheel vreemd, zijn wezenlijk democratische gezindheid staat buiten kijf. “Fair enough” hoor ik hem, nu ik dit schrijf, ineens tientallen keren zeggen tot besluit van een discussie waarin hij zich door goede argumenten had laten overtuigen.

Het typeren van een mens, zeker op papier, heeft iets riskants. Want hoe je het ook wendt of keert, er zit ook altijd iets van een oordeel in dat ons helemaal niet toekomt. Maar ik denk toch dat velen zich vooral zijn “warmth, wisdom and kindness” zullen blijven herinneren, de woorden die op de rouwkaart stonden. Die betroffen natuurlijk allereerst  zijn vrouw, zijn kinderen en kleinkinderen. Met hun verdriet proberen wij mee te leven, in hun dankbaarheid te delen valt ons niet moeilijk. Want velen van ons hebben mogen ervaren hoe Kees altijd een zorgvuldig evenwicht zocht tussen attent meeleven en zorgzame bescheidenheid. Die bescheidenheid was er trouwens de oorzaak van dat hij niet vanuit de kerk begraven wilde worden. Dat was, wat mij betreft, onterechte bescheidenheid.                             
Henk van Waveren