Dutch Church

In 2002 is een einde gekomen aan een unieke Nederlandse liefdadigheidsinstelling in Londen, de Netherlands Seafarers Welfare Society Ltd. Deze opheffing is een goed moment om nog eens op de bewogen geschiedenis van deze organisatie terug te kijken. Officieel werd de organisatie in 1966 opgericht onder de naam ‘Netherlands Merchant Navy Centre Ltd’. Doel van de organisatie was sociale zorg te geven aan Nederlandse zeelieden, die tijdelijk met hun schip in Londen verbleven. Het wel en wee van de organisatie schommelde mee op de golven van de ontwikkelingen in de zeevaart zelf. Door veranderingen in de zeevaart wijzigden zich ook voortdurend de plaats en de aard van de zorg voor de zeelieden.

Werd de organisatie in 1966 officieel opgericht, het werk waar zij voor stond was van oudere datum. Hoe oud valt uit de annalen niet meer na te gaan. Mogelijk was er al een voorloper aan het eind van de 19e eeuw. Zeker bestond er in de jaren twintig van de twintigste eeuw de Christelijke Nederlandsche Zeemansbond te Londen. Daarnaast kende Londen de organisatie voor Nederlandse zeevarenden, het Tehuis voor Nederlandse Zeelieden (Dutch Sailors’ Home), waar de Nederlandse scheepvaartmaatschappijen nauw bij betrokken waren. Deze organisatie beheerde een zeemanshuis bij Tower Bridge, dat echter tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwoest.

Na de Tweede Wereldoorlog kwam vanuit de Hervormde Zeemansraad, onderdeel van de Nederlandse Hervormde Kerk in Nederland, de wens naar voren om voor het werk onder Nederlandse zeelieden in Londen een aparte predikant te benoemen. Het duurde echter tot 1958 voordat er voor zo’n benoeming voldoende geld beschikbaar was. De Dutch Sailors’ Home, die bestuurd werd vanuit de kantoren van de scheepvaartmaatschappij, zoals Van Ommeren en De Hollandsche Stoomboot Maatschappij, benoemde ds. Jaap Leij tot koopvaardijpredikant. Op dat moment had deze organisatie geen werkelijk tehuis, maar zij had tot doel om bijstand te bieden aan zeelieden die in moeilijkheden waren aangeland of in een hospitaal waren opgenomen tijdens hun verblijf in Londen. De predikant hield zich bezig met bezoekwerk langs de schepen in het uitgebreide havengebied. Aangezien hij tevens verbonden was aan het jongerenwerk van de Nederlandse kerk in Londen, organiseerde hij ook gezamenlijke avonden en betrok hij de gemeente als vrijwilligers bij het werk, bijvoorbeeld om boekenkisten te ruilen en om kerstpakketten samen te stellen en af te leveren als schepen met de kerstdagen in Londen lagen.

De zoektocht naar een centrum voor de zeelieden werd in 1966 beloond, toen een leegstaande kerk kon worden gekocht in Three Colts Street in Lime House, in de East End van Londen. Hiertoe werd een nieuwe stichting in het leven geroepen, de Netherlands Merchant Navy Centre, waarbij ook vanuit Nederland financiële bijstand werd verleend. Onder leiding van ds. Leij beijverde een team van vrijwilligers zich om tijdens de avonduren en gedurende het weekeinde het pand te verbouwen. Het doel was om een zeemanshuis te creëren waarin ruimte zou zijn voor zowel geestelijke als lichamelijke ontspanning. De crypte van deze kerk bestond uit een schip met twee zijbeuken. De zijbeuken van de crypte werden destijds gebruikt als grafgewelf en er waren vele doodskisten ingemetseld. Op sommige plaatsen waren de stenen los geraakt en was het mogelijk om de kisten te zien, sommigen nog met kant gedekt wat niet was vergaan tot het werd aangeraakt en dan plotseling tot stof verging. Deze zijbeuken werden afgetimmerd met houten zijwanden en de centrale crypte werd gebruikt als feestzaal waar bijeenkomsten werden gehouden en drukbezochte Kerstmaaltijden werden gebruikt. De kerk bood verder ruimte voor een grote zaal met bar en biljart, twee logeerkamers en privé vertrekken voor de predikant. In 1966 vereerden Hare Majesteit koningin Juliana en prinses Margriet het zeemanshuis met een bezoek.

Het zeemanshuis was echter een kort leven beschoren. Kort na de restauratie van de kerk kwam het bericht binnen dat de grond een nieuwe bestemming zou krijgen. De gemeente van Tower Hamlet had besloten om de kerk te laten wijken voor een school als onderdeel van een prestigieus nieuwbouwproject met onder meer een woonwijk, kinderspeelplaats en parkeerplaatsen. In 1970 werd de kerk in de Three Colts Street gesloopt en de lijkkisten werden overgeplaatst naar een andere, laatste, rustplaats.

Het vinden van een alternatief bleek niet mee te vallen. Ten eerste waren de London Docks in 1968 gesloten, waardoor de schepen verder weg van Londen kwamen te liggen. Ten tweede vertrok ds. Leij naar een gemeente in Nederland. Hierdoor viel een deel van het dagelijks bestuur weg. In 1970 werd een oud herenhuis in Follett Street, nabij de Blackwell Tunnel, gehuurd als nieuw onderkomen, maar het bleek geen gelukkige keus te zijn. Het huis was moeilijk bereikbaar en de bezoekersaantallen liepen terug. Deze terugloop hield eveneens verband met het feit dat de schepen die Londen aandeden steeds groter werden. Hierdoor verplaatsten de havens zich steeds meer naar de monding van de Thames. In 1973 werd het tehuis aan de Follett Street gesloten.

Na een aantal jaren van relatieve rust werd eind jaren zeventig een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de geschiedenis van de Netherlands Merchant Navy Centre. In deze jaren nam het zeevervoer van containers een grote vlucht. Deze groei van het containervervoer leidde tot de bouw van een nieuwe haven ter afhandeling van containerschepen in Felixstowe, nabij Harwich. Om die reden besloot de Engelse Mission to Seamen, samen met de Duitse Mission to Seamen, de British Sailors Society en het Apostleship of the Sea, een internationaal zeemanshuis in Felixstowe te bouwen. Het doel van dit huis, dat in 1976 kon worden geopend, was het geven van geestelijke bijstand en het bieden van ontspanning aan bezoekende zeelieden van alle gezindten en nationaliteiten. Het nieuwe tehuis werd en wordt nog steeds bestuurd door een Centraal Bestuur dat de algemene richtlijnen aangeeft voor het beheer en een dagelijks bestuur dat de verantwoording draagt voor het reilen en zeilen van het tehuis. Het dagelijks bestuur houdt zich bezig met de ontvangst van bezoekers, het beheer van de bar en de winkel en overige zaken. Naast een paar gesalarieerde werknemers wordt het huis bemand door vrijwilligers.

In 1978 besloot de Netherlands Merchant Navy Centre (NMNC) om in dit zeemanshuis te participeren. Zij verleende een financiële bijdrage en kreeg het recht twee bestuursleden in het Centraal Bestuur aan te wijzen. Om de veranderende rol van de NMNC weer te geven werd in 1981 de naam veranderd in Netherlands Seafarers Welfare Society Ltd. Het belangrijkste doel van de Society was om deel te nemen aan het bewind van het zeemanshuis te Felixstowe en dit tehuis voor zover nodig en mogelijk financiële bijstand te verlenen. In 1996 besloot het bestuur het ten dele houten huis, dat zeer duur in het onderhoud was, te vervangen door een nieuw gebouw. Dit moest echter op dezelfde plaats gebouwd worden als het oude huis, waardoor tijdens de nieuwbouw een toevlucht naar noodgebouwen gezocht moest worden. Dit leidde er helaas toe dat tijdens de verbouwing de bezoekersaantallen terugliepen. Gelukkig verliep de herbouw voorspoedig, zodat in november 1997 het nieuwe huis geopend kon worden. Het aantal bezoekers was echter minder dan men gewend was van het oude huis. Daardoor raakte het huis in een financieel penibele situatie en moest het interen op de reserves die waren opgebouwd gedurende de vroegere winstgevende jaren van het oude huis. Inmiddels heeft het huis een subsidie gekregen van de haven en lopen de bezoekersaantallen weer iets op.

De Netherlands Seafarers Welfare Society besloot echter in 2000 zich uit het huis terug te trekken en zich als organisatie op te heffen. Het bestuur was van mening dat een verdere voortzetting geen zin meer had. Ten eerste deden (vrijwel) geen Nederlandse schepen de haven van Felixstowe meer aan. Ten tweede hadden de Nederlandse zeelieden kennelijk geen behoefte meer aan deze faciliteit. De tijd blijkt te zijn veranderd, de contractuele verplichtingen van de zeevaarders zijn niet te vergelijken met die van vroeger en de zeelieden zijn vaker thuis dan een aantal jaren geleden. De noodzaak van een zeemanshuis in Engeland is er daardoor niet meer. De Netherlands Seafarers Welfare Society heeft destijds voorzien in een bepaalde behoefte en met het verdwijnen van deze behoefte is ook een einde gekomen aan het bestaan van de Society anno 2002.

In 2005 is een eind gekomen aan de betrokkenheid van de Nederlandse Kerk bij een bijzonder project dart in 1984 begon. In dat jaar werd het bejaardenhuis Wilhelmina Huis in Croydon opgericht door de Nederlandse Kerk. Helaas hebben maar heel weinig Nederlanders er hun intrek genomen zodat het nooit een Nederlands tehuis geworden is. Vanaf het begin was het nodig om hoofdzakelijk Engelse bewoners op te nemen, de meesten afkomstig uit Croydon en omgeving. In de afgelopen jaren is namelijk duidelijk gebleken dat ouderen bij voorkeur dicht bij hun kinderen of naaste familieleden willen wonen, zodat zij regelmatig bezoek kunnen krijgen. Zo kunnen zij de nodige morele steun ontvangen bij het ouder worden en de daarbij optredende gebreken en geringere mobiliteit. Dit alles heeft er toe geleid dat het Nederlandse Kerk het Wilhelminahuis niet meer als een prioriteit zag.
Het Wilhelmina Huis blijft bestaan en functioneren zoals voorheen, maar nu als zelfstandige instelling. De directrice en de ruim twintig personeelsleden zijn allen Engels. Alle bewoners hebben een eigen zit/slaapkamer met aparte wasgelegenheid en toilet. De maaltijden worden gezamenlijk gebruikt in de eetzaal, behalve in geval van ziekte. In de ruime conversatiezaal kunnen de bewoners elkaar gedurende de dag ontmoeten, samen koffie of thee drinken en meedoen aan gemeenschappelijke activiteiten. Ook kan men daar deelnemen aan bezigheidstherapie zoals bijvoorbeeld handwerken en handenarbeid.
Contact met de buitenwereld is ook in een bejaardenhuis heel belangrijk. Zo wordt tenminste vier maal per jaar in de conversatiezaal een ‘coffee morning’ gehouden en twee keer per jaar een ‘bring and buy’ waar ook altijd een groot aantal leden van de Nederlandse Kerk naar toe gaat.