Taalverarming

Zojuist verschenen: ’Uit de Tijd’ ‘Wat bezielt een liberale dorpsdominee?’ door Ad van Nieuwpoort. www.uitgeverijprometheus.nl

‘Om de zoveel tijd is het onvermijdelijk dat het laagste in de mens een uitweg zoekt.’ In een indrukwekkend interview in het Volkskrantmagazine van het Kerstweekend, geeft Nederlands grootste acteur Pierre Bokma zich bloot. Hij is niet al te optimistisch over de tijd waarin we leven. Het ontbreekt ons aan mythen, aan taal, zo is zijn zorg. En daardoor is er geen ruimte meer om de goede vragen te kunnen stellen. ‘Taalverarming is een serieus te nemen signaal. Alles moet steeds eenvoudiger worden uitgelegd. Dat is gevaarlijk, want als je de woorden niet meer hebt om te discussiëren, blokkeert het gesprek en lonkt het geweld.’ En als er dan iemand aan de knoppen zit die de onderlinge verharding alleen maar stimuleert dan kan zomaar ineens het laagste uit de mens tevoorschijn komen.
Bokma raakt in zijn analyse aan wat in de vorige eeuw de denker Rosenstock-Huessy benoemde als ‘Sprachnot’. Ook in zijn ogen vormt taalverarming een grote bedreiging voor de humaniteit. Hij ziet dat bijvoorbeeld terug in hoe mensen in toenemende mate worden gereduceerd tot categorieën. We spreken over vluchtelingen, over bankiers, over moslims, over homo’s, over de elite of de boze witte man. En daarmee worden mensen van hun menszijn beroofd, worden ze ontmenselijkt.
Daartegen biedt de bijbelse verhalentraditie tegengif. Het geheim van heel de bijbel cirkelt om de Naam als de A van het Bijbels ABC, zo zei de theoloog Miskotte ooit. Wie de naam leert spellen, die wordt bijbelvast. Die vluchteling blijkt Victor te zijn die net gevlucht is uit de hel van Oost Aleppo en die nu in Nederland zijn vioolstudie weer probeert op te pakken. Die bankier heet Floris en lijdt eronder dat hij alleen maar wordt afgerekend op rendement terwijl graag hij oprecht dienstbaar wil zijn aan zijn klantenkring.
Ook als het gaat om de taal zullen we juist deze dagen van ‘nepnieuws’ en ‘asielplagen’ waakzaam moeten zijn. Hoe je iets zegt, zegt iets over wat je zegt. Vorm en inhoud hebben alles met elkaar te maken. Een oeroud bijbels inzicht.
Door ons met regelmaat onder te dompelen in de bevrijdende woordwereld van de bijbel blijven we waakzaam en zullen we iedere keer weer onder de indruk komen van de taal van liefde. Een taal met de langste adem.
Ad van Nieuwpoort, PKN predikant, Bloemendaal