Zonder geloof wordt het een zooitje- of toch niet ?

20160924_seculierEind augustus vond in de bibliotheek van de Nederlandse Kerk een buitengewoon geanimeerd en interessant Diner Pensant plaats met Hans Boutellier (wetenschappelijk-directeur van het Verwey-Jonker Instituut). Vorig jaar verscheen van zijn hand ‘Het seculiere experiment- hoe we van God los gingen samenleven’. Hij onderzoekt daarin de effecten van de secularisatie. Geloof en kerk verdwenen de afgelopen decennia grotendeels uit de samenleving. Wat zijn hiervan de effecten, op de samenleving en op onze eigen levens?

Een zooitje?
De vader van Boutellier had hem in de jaren zestig gewaarschuwd: ‘als er niemand meer in God gelooft, dan wordt het een zooitje’. Want zonder God en religie is er geen gezag meer boven de mensen. Waar zou je het dan nog voor doen? Of, beter gezegd: waar zou je het voor laten? Hans Boutellier ging op onderzoek uit, en maakte er een persoonlijk project van. Ook hij verloor in de jaren zeventig zijn geloof en nam afstand van de kerk. Maar het onderwerp liet hem niet los. Dat komt vooral, omdat Boutellier een algemeen gevoel van richtingloosheid ervaart in het Westen. Waar staan wij nog voor? Of, populairder gezegd: waar gààn we nog voor?

Het valt mee!
Heeft dit gevoel van richtingloosheid ervoor gezorgd, dat het een zooitje is geworden? Volgens Boutellier valt dat mee. Mensen blijken zichzelf redelijk onder controle te houden, ook al is er geen algemeen geldende moraal meer en is het gezag van de kerk aan het verdwijnen. Onze tijd is er een van zelfonderzoek. Omdat we nergens meer in geloven, kunnen we in alles geloven. Wij weten het altijd beter dan de ander: ‘Ik vind….!’, ‘Ik denk….’, ‘Ik geloof….’. Dat is doodvermoeiend, maar tegelijk inspirerend. Want soms vinden wij elkaar: dan is er een onderwerp waar we het even of soms gedeeltelijk eens over kunnen worden. Dan is er voor even een gedeelde moraal. En daarna gaan we door met zoeken. Het klinkt kwetsbaar, maar tot nu toe werkt het volgens Boutellier wonderlijk wel. Het is in ieder geval geen zooitje geworden.

Een nieuwe rol voor de kerk
Is door deze ontwikkelingen de rol van de kerk uitgespeeld? Het was tijdens het diner een onderwerp van gesprek. Het is inderdaad gedaan met de grote invloed van geloof en kerken op onze moraliteit en gedeelde waarden. Maar de kerk heeft meer in te brengen. Het is ook een plek van ontmoeting en zingeving, waar mensen van verschillende achtergronden met elkaar in gesprek gaan over wat hen bezighoudt. Dat gesprek moet niet alleen gevoerd worden op sociale media en televisie, maar ook ‘in real life’ en onder rustgevende omstandigheden. Hier ligt een unieke kans voor de kerk om ook in de toekomst een relevante rol te blijven vervullen.

Ds. Joost Röselaers