Column ‘Hora est’ (‘het is tijd’)

‘Hora est’ (‘het is tijd’) klonk het op 12 februari in Utrecht uit de mond van de pedel, waarmee zij aangaf dat het nu tijd was om de verdediging van mijn proefschrift te beëindigen. Drie kwartier had ik de gelegenheid gehad om met opponenten in discussie te gaan over mijn proefschrift, getiteld: Geloven in fictie: vormen van troost in de nieuw-atheïstische roman.

In mijn boek heb ik onderzocht hoe in een geseculariseerde wereld, waarin kerk en religie voor velen niet meer vanzelfsprekend zijn, troost wordt gevonden in de confrontatie met verlies en dood. Ik heb daarvoor romans gebruikt, geschreven door Engelse en Nederlandse schrijvers die een verwantschap vertonen met het nieuwe atheïsme, een eigentijdse vorm van atheïsme dat zich kritisch en vaak afwijzend opstelt ten opzichte van de religie: Ian McEwan, Salman Rushdie, Anna Enquist en Hafid Bouazza. Personages in hun romans vinden troost in vriendschap, muziek, literatuur en in het koesteren van de herinnering. Deze vormen van troost blijken even vruchtbaar en betekenisvol te zijn als de troost, die de religie aanreikt.

Waarom zo’n boek geschreven? In zijn laudatio sprak mijn promotor Johan Goud over de nieuwsgierigheid, als een voor mij kenmerkende eigenschap en citeerde daarbij Jean-Pierre Martin: ‘Nieuwsgierigheid is een verlangen te leren, meer dan te weten’. Daar kan ik mij wel in herkennen: nieuwsgierigheid is inderdaad een belangrijk element geweest in de zoektocht van de afgelopen jaren, waarin mijn proefschrift vorm kreeg.

Zo’n studie op het snijvlak van religie en literatuur komt natuurlijk nooit helemaal uit de lucht vallen. De context van mijn werk als predikant in diverse gemeenten speelt daarin mee, met name ook de periode in Londen, waarin na de aanslagen van 9/11 de discussie over de discutabele rol van de religie volop in de publiciteit was door de publicaties van Richard Dawkins en andere nieuw- atheïsten. En het literaire element in mijn studie is mede gestimuleerd door de vele sessies van de literatuurkring in de Nederlandse Kerk. Daar heb ik ervaren hoezeer romans niet alleen de tijdgeest weerspiegelen, maar ook meerdere stemmen laten horen en verschillende standpunten laten zien.

Met heel veel plezier kijk ik terug op de dag van de promotie, waarbij familie, vrienden en bekenden aanwezig waren. Tot mijn vreugde waren er ook mensen uit Londen en omgeving. Collega Bertjan van de Lagemaat bracht de gelukwensen namens de kerkeraad van de Nederlandse Kerk over. Dat onderstreepte voor mij de band tussen mijn proefschrift en mijn tijd in Londen.

Gerard van Es,
oud-predikant Nederlandse Kerk Londen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten